Bafra'nın Hanları

Bafra nin hanlari

Değerli Bafralı okurlarım bugün sizlere Bafra tarihine ışık tutacak “Bafra’nın Han’ları” konulu bir araştırma yazımı paylaşacağım. Bu yazdıklarımın birçoğunu ilk defa duyacak ilk defa okuyacaksınız.                                                                                                                                           

Sosyal medyadaki Bafra ile ilgili birçok grup sayfalarında malumunuz Bafra’ya ait birçok tarihi önemi olan fotoğraflar paylaşılmaktadır. Özellikle sosyal medya kullanıcıları bu fotoğraflara özel ilgi göstermekte ve sosyal medya üzerinden Bafra’mızın yakın tarihine ait olan bu fotoğraflardan bilgi edinmektedirler.  

Bu köşe yazımda Bafra’mızın Hanları ile ilgili bilgileri sizinle paylaşmak istiyorum. 

Bafra’nın bilinen en önemli Hanı Cumhuriyet Meydanında bulunan ve 12 Haziran 1943 yılında “Bafra’yı Güzelleştirme Cemiyeti” tarafından Devlet Eski Bakanımız Hikmet Sami Türk’ün babası Süleyman Türk Başkanlığında Bafra Meydanını genişletmek amacıyla istimlâk edilerek yıkılan Han’dır.                                                               

O dönem bu Cemiyetin Yönetim Kurulu Üyeleri ise Dr. Ali Kadayıfçı, Samsun Spor Eski Başkanı İsmail Uyanık’ın babası İbrahim Uyanık, Tütün Tüccarı İsmail İşman ve “Topal Hafız” lakaplı Hafız Recep Kıymaz’mış.  

Bu Han ile ilgili olarak her ne kadar “Eskiydi, biz yıkmasak kendisi yıkılacaktı’’ gibi spekülasyonlar yapılsa da, esas yıkım amacı Bafra’ya Cumhuriyet Meydanı kazandırmak amacıyla yıkılmış olmasıdır. 

Bu Han’ın ismi halk arasında ‘’Hacı Gaybo’nun Hanı’’dır. Yani Hacı Gayyip Zade’nin Hanıdır. Dört tarafından girişi olduğu anlatılan bu Han, Bafra’nın zengin Türk Tüccarı Hacı Gayyip Efendi tarafından yaptırılmıştır. Yapılış tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte tahmini 1840-1850 olarak tahmin edilmektedir. Hacı Gayyip Efendi vefat edince Han, çocukları Aziz Efendi’ye ve Hacı Şevki Efendi’ye kalmıştır. Bu Han’ın ortasında bir avlu bulunurmuş ve avlunun içinde de bir çeşme varmış. Bu Han’daki lokantalar yazın avluya masa atarlarmış.                                                                                                                                              

Yarı kargir, yarı ahşap olan bu Hanın dört tarafı caddeymiş. İki katlı olan bu Hanın alt katlarında caddeye bakan 40a yakın dükkânlar ve üst katlarda ise 30’dan fazla otel odası ve yazıhaneler bulunmaktaymış. 

Ön cephesi Ziraat Bankasına bakmakta olan Handa lokantalar, nalburiye dükkânları, tatlıcılar, fırın, büyük bir kahvehane,  kuru kahve satış yeri, içki bayisi, bakkal, terzi, saraçlar ve çeşitli esnaf dükkânları bulunmaktaymış. 

Ayrıca bu Handaki büyük kahvehanede,  o yıllarda Bafra’daki Musiki severler tarafından müzik çalışmaları yapılır ve küçük konserler verilir, tiyatro oyunları da sahnelenirmiş. Bu Handa köylerden şehre gelen insanların hayvanlarını bağladığı yerler, ahırlar yokmuş. Yani bir nevi günümüzün Otoparksız İş Merkezi gibiymiş..!                                                                                                                                        

Benim gibi Bodrum’da ikamet eden ve iş hayatına burada devam eden İnş. Müh. Mehmet Atmaca ile beraber bu Hanın fotoğraflarını incelediğimizde; Han’da iki ayrı çatı sistemi ve pencere farklılıklarını fark ettik. Tahminimize göre; Han önce U şeklinde yapılmış ve Ziraat Bankasına bakan cephe açık alanmış, daha sonra Ziraat Bankasına bakan cepheye boydan boya ilave dükkanlar ve aynı şekilde üst katlarına otel odaları ilave edilmiş. Çünkü Hanın 3 tarafının çatı yapısı ile 4. tarafın yani Ziraat Bankasına bakan cephenin çatısı farklı ustalar tarafından, farklı eğimle yapılmış. Aynı zamanda ilave kısmın pencereleri daha küçük ve pencere Niş’leri yani üst süsleri de farklı…!                                     

Hacı Gayyip Efendi sağlığında buradan dükkân sattı mı, satmadı mı bilemiyoruz fakat vefat ettikten sonra çocukları veya torunları buradaki bazı dükkânları Bafra’nın eşraflarından insanlara satmışlardır. 

Diyeceksiniz ki Ahmet Faruk Urfalı bu kanıya nereden vardın, elinde belge var mı ?                                 

Elimde belge yok fakat babam Nazım Şahin Urfalı (Avcı Nazım), nenesi  Zekiye Hanımın burada en az 4-5 tane dükkanı olduğunu, bu dükkanların da Zekiye Hanımına  dedesi Hacı Gayyip Efendi’den miras kaldığını söyledi.  Aziz Efendi’nin kızı olan babamın nenesi Zekiye Hanımın, Lütfiye Hanım adında bir kız kardeşi, bir de Fuat Efendi adında oğlu varmış. Babam Lütfiye Hanımın da burada en az 4-5 tane dükkânı olduğunu belirtti. 

Lütfiye Hanım; Bafra Belediye Eski Başkanı Duha Sertkaya’nın ve kardeşi Suha Sertkaya’nın nenesidir. Yani anneleri Pembe Hanımın annesidir.  Yani Lütfiye Hanım da Hacı Gayyip Efendinin, Aziz Efendi’den olan torunudur.  Aziz Efendi’nin bir diğer çocuğu olan Fuat Efendi’ye de buradan dükkânlar düşmüştür. Fuat Efendinin 1 kızı varmış. Onun ismi de Nadire Hanım’mış. Nadire Hanımın torunları Ayten, Nurten ve Güven Terzioğlu bundan 60 yıl önce Ankara ve İstanbul’a taşınmışlar orada yaşıyorlarmış. Bugün onların torunlarından İstanbul’da kimler var bilmiyoruz. Nadire Hala da buradan miras almış.                                                                                  

Hacı Gayyip Zade’nin bir diğer oğlu da Hacı Şevki Efendi.  Hacı Şevki Efendi’nin de Ahmet ve Mehmet Efendi diye iki oğlu varmış. Onlarında varisleri daha sonraki yıllarda buradan miras almışlar. Hacı Şevki Efendi’nin oğlu Ahmet Efendi ile Mehmet Efendinin bugünkü torunları da Bafra’daki Özmenler Ailesidir.                                                                                                                                                                    

Duha-Suha Sertkaya, Nazım Şahin Urfalı ve Necati, Nural, Nurettin, Bedri Özmen buradan direk olarak miras almamışlar fakat bu kişilerin nene ve dedeleri bu mirastan hak almışlar. Bunları detaylı yazmamın nedeni, babam Nazım Şahin Urfalı’nın, bu Hanın Özel Mülkiyet olduğunu ve bir Vakıf Han’ı olmadığını anlatımın da belirtmek istemesidir.                                                                                                        

Bu Han’ın sahibi Hacı Gayyip Efendi çok zengin bir adammış. Bugünkü Uzun Hamamın o yıllardaki de sahibiymiş. Bu konunun detaylarını bir sonra ki yazım olacak olan “ Bafra’nın Hamamları ve Çeşmeleri‘’ makalemde anlatacağım.  

Ayrıca Hacı Gayyip Efendinin Kızılırmak İlkokulunun arkasında tren yolunun kenarında ve Kuşçular Köyünde de büyük arazileri varmış. Hacı Gayyip Efendinin evi Bafra Belediyesinin arka köşesinde iki katlı yaklaşık 200 m2 kullanım alanlı bir evmiş. Fakat Konak tarzı bir ev değilmiş. Evin tam yeri Hacı Velilerin sokağın başıymış yani Tulumbacıların evinin olduğu sokağın başı. Başka bir tarif ile Gümrükçülerin apartmanına giden yolun sol köşe başı. Bu ev babamın nenesi Zekiye hanıma ve iki kardeşine dedelerinden miras kalmış. 

Bu evi Zekiye Hanım ve kardeşleri daha sonra Asım Efendi’ye satmışlar. Hatta bugün o sokağın adı Asım Efendi Sokağıdır. Asım Efendinin çocukları ise günümüzde Martalalı Emin Çakır’ın annesi, Bankacı Berati Kefeli’nin annesinin babası ve şu an bilemediğimiz diğer çocuklarıdır. Asım Efendinin bu mirasçıları daha sonra bu evi Alaçamlı Galip Kurtul Bey’e satmışlar. 1970’lerin başına kadar da bu ev duruyormuş sonra Galip Kurtul’un varisleri tarafından bu ev müteahhide verilmiş ve bugünkü apartman yapılmıştır.                                                                                                                                                            

Tekrar Han konusuna gelirsek, bu Handaki mirasçılardan dükkân satın alan ve bu Handa ticaret yapan kişilerden bazılarını, babamın babasının halasının oğlu olan Hacı Mustafa Kurt babama anlatmış. 

Hasan Basri Kurt ve Baki Kurt’un babası olan Hacı Mustafa Kurt, bu Han’da Hacı Kerim Efendiye ait bir fırın olduğunu, gençlik yıllarında bu fırında Hacı Kerim’in yanında çalıştığını ve Hacı Kerim’in bu fırının mülk sahibi olduğunu belitmiş. Hacı Kerim, Hacı Gayyip Efendinin veya çocuklarının akrabası değilmiş. Bu da Hacı Kerim Efendinin bu fırını satın aldığını gösteriyor. Hacı Kerim Efendi Bafra’mızın değerli büyüklerinden İbrahim, İsmet, İsmail Ertekin’in babaları, Baki, Şinasi, Hasan, Hüseyin Ertekin’in ise amcalarıdır.                                                                                                       

Ayrıca yine Bafra’mızın değerli büyüklerinden Selamet Kurt ve dayım İsmail Başkaya ile yaptığımız bir konuşmada bu Handa Bisikletçi Nadir amaca olarak tanıdığımız Nadir Köprülü’nün babası Hüseyin Köprülü’nün de 1930-40’lı yıllarda helvacı dükkânı olduğunu belirttiler. 

Yine Selamet Kurt bu Han ile ilgili hatıralarını anlatırken Bafra’mızın değerli büyüklerinden Tapucu Ruhi Bey’in kayınpederi Kör Mahmut’un da burada elek ve kuru kahve satan dükkanı olduğunu belirtti. Fakat Selamet Kurt Hüseyin Köprülü ile Kör Mahmut’un bu Han’da kiracı mı, yoksa mal sahibi mi olduklarını bilmediğini de söyledi.                                                                                                                                                                       

Ayrıca Dr. Fevzi Birer ve Arzuhalci Fikret Erduran’ın Drama’dan akrabaları olan Gazipaşalı Rakıcı Hüseyin Bey’in de o Han’da Rakı Dükkânı varmış. Han yıkılınca Hüseyin Bey İstanbul’a taşınmış. Dayım İsmail Başkaya ayrıca bu Han’da caddeye bakan en az 3-4 tane lokanta olduğunu hatırladığını da belirtti. Fakat lokantaları sahipleri, işletenleri kimler onu hatırlayamadığını belirtti. 

Evet sevgili Bafralılar bu Han ile ilgili elimdeki kaynaklara göre durum bu…! Eğer çevrenizde bugün 90 yaşında olan ve o yılları hatırlayan büyükleriniz veya babasından, nenesinden duyduklarını hatırlayan 70 yaş üstü büyükleriniz varsa onlarla sohbet edip, onların hatıralarını yorum olarak düşerseniz seviniriz.                                                                                                                                                            

O yıllardaki Bafra’mızın diğer Hanları ise Taş Han, Ali Hafız’ın Hanı, Nalbant Hasan’ın (Kanatlı) Hanı, Hasan Kartal’ın Hanı, Niyazi Tabakların Hanı, Muhacirlerin Hanı, Hacı Emin’in Hanı, Sarpunlu Emin Dinççağ’ın Hanı, Haralanboz Hanı ve ayrıca Çiçekçi Şenol’un bugünkü dükkânının olduğu yerde sahibini babamın bilmediği bir Han daha varmış. Şimdi bu Hanlar ile ilgili bilgileri size yazacağım.

Taş Han; Cumhuriyet Meydanında şu an Çelebilerin iş merkezinin olduğu yerdeymiş. Çelebi Zadelere ait olan bu Hanın üst katında 15-16 odalı otel bulunuyormuş. Alt kat ise kıraathane olarak hizmet veriyormuş. Kıraathanenin iki tane kapısı varmış. Kapılardan bir tanesi Ziraat Bankasına bakıyormuş, diğer kapı ise Kibaroğlu Sineması sokağına bakıyormuş. Kahvenin içi L şeklinde olup, kahvenin içinden üst kat odalara çıkan tahta merdiven varmış. Bu kıraathaneyi ve oteli 1930-40’lı yıllarda Bafra’mızın dünyaca ünlü Karikatüristi Bedri Koraman’ın babası Hamit Koraman uzun yıllar çalıştırmış. Bunu bana Bedri Amca iki yıl önceki röportajımızda anlatmıştı. Ben de size o köşe yazım da yazmıştım. Bedri amcanın babasından sonra ise Han’ı, Gürcü Hasan Efendinin oğlu Süleyman Kol çalıştırmış. Bu Han’ın yanında yine Çelebilere ait Benzin Pompası dükkânı varmış. Bu dükkânı da Akın Genç’in amcası Ramiz Genç çalıştırıyormuş. Han 1970 yılından tadilata sokulmuş ve kıraathane sökülerek işyerine yani dükkânlara çevrilmiş. Yukarıdaki odalarda depo olarak, yazıhane olarak kullanılmış. Daha sonra ise burası yıkılarak şimdiki İş Merkezi oldu.  

Ali Hafız’ın Han’ı olarak yazdığım yer ise Kibaroğlu Sinemasının olduğu yermiş. Burası eski yıllarda Bafra’nın en büyük hayvan Hanı olarak yıllarca çalışmış. Bafra’nın uzak dağ köylerinden, Alaçam’dan Bafra’ya At, Eşek, Katır, Sıpa gibi binek hayvanlarıyla kasabaya gelenler veya Öküz, İnek, Koyun, Keçi vs. gibi hayvanlarını çarşıya satmak için getirenler bu Hana mallarını, hayvanlarını bağlar, otunu, yemini, suyunu verir, gece konaklamak için ya bir yakının evine gider veya Taş Han’a ya da Hacı Gayyip Efendinin Han’ına gider gece orada konaklarmış. Etrafı tarabalarla çevrili olan bu Hanın içinde ahırlar bulunurmuş. Yani bugünkü tabirlere bu Hanlar bir nevi Otopark hizmeti verirmiş.  Gazeteci Ünal Hatipoğlu’un dedesi yani annesinin babası olan Ali Hafız aynı zamanda Akbank Eski Müdürü Nafız Yücesan ve kardeşleri ile Fatih İlköğretim Okulu eski Müdürlerinden Ahmet Yücesan’ın da dedesi. Ali Hafız öldükten sonra bu Han oğlu Emin Yücesan’a kalmış. Reji’den emekli Emin Yücesan burayı bir müddet çalıştırdıktan sonra Galip Kibaroğlu’na satmış. Galip Kibaroğlu da burayı yıkarak yarısını kışlık, yarısını yazlık olmak üzere iki tane yan yana Bafra’mızın meşhur Kibaroğlu Sinemasını yapmış.  

Diğer bir hayvan Han’ı ise Beşyol’daki Hasan Kartal’ın Hanıymış. ‘’Nalbant Hasan’’ olarak tanınan Hasan Bey aslen Vezirköprülüymüş. Bu Han’ın Beşyol’da bulunduğu yer ise Ezacı Ünal Ataseven’in Eczanesinin olduğu yermiş. Burası çok büyük bir Han değilmiş ama içinde hayvanlar için küçük ahırlar varmış. Bu Han’da ayrıca At, Katır, Eşek, Öküz nallama işi yapılırmış. Diğer hayvanları ayakta nallarlarmış fakat Öküzleri yatırarak nallarlarmış.                                                                                             

Hasan Kartalın Han’ının yanında ise Kamil Genççakır’ın yani ‘’Nalbant Kamil’’in Hanı varmış. Nalbant Kamil’in Hanı da tıpkı Hasan Kartal’ın Hanı gibi şehre inen köylülerin ve kasabadaki hayvanı olan insanların hayvanlarına nal çakma hizmeti veriyormuş. Ayrıca bu Han’a hayvanlarını getirenler hayvanlarının saman ve su ihtiyacını da görebiliyorlarmış. İki katlı olan bu Hanın üst katı da evmiş. Nalbant Kamil dediğimiz bu kişi, Bafra Şoförler Cemiyeti Başkanımız olan Metin Genççakır’ın dedesiymiş. 

Nalbant Kamil’in Hanının yanında ise Niyazi Tabak’ın Hanı varmış. Onun yanında da Muhacirlerin Hanı varmış. Bu Hanlar da hayvan konaklama ve yemleme hanıymış. Bu Hanların haricinde eski adıyla Kargalı Mahallesi denilen, şimdiki adıyla Cumhuriyet Mahallesi’nde de bir Han bulunuyormuş. Bu Han’ın tam olarak olduğu yer ise Çiçekçi Şenol Meral’in dükkânının olduğu yermiş. Bu Hanın sahibi kimdi onu bilemiyoruz.    

Bir diğer Han da “Sarpunlu Emin” olarak bilinen Emin Dinççağ’ın Hanıymış. Bu Han da Cumhuriyet Meydanı’nda Foto Müminin olduğu sokaktaymış. Foto Müminin dükkânının yanının yanındaki yermiş.  Emin Dinççağ burayı vefat edene kadar Han olarak çalıştırmış daha sonra burası varislerince yıkılıp apartman yapılmış. 

Son olarak bildiğimiz Han ise Haralanboz’un Han’ıdır. Haralanboz Rum’muş. Çarşı’ya inen Rumlar ve çarşı içindeki Rumlar Haralanboz’ a gidermiş. Bu Han şimdiki Şehir Kulübü ile yanındaki Yedaş’ın arasındaki kalan kısımdır. Bu Han’ın kalıntıları ve bahçesi hala durmaktadır. Ticaret Odasının arkasındaki Oto Yıkamanın orada da arka kapısı vardır. Bahçe gibi bir yerdir.  

Evet değerli Bafralı okurlarım bu yazdıklarımın haricinde, yaşınız gereği sizin de bu konu hakkında bildikleriniz veya büyüklerinizden duyduklarınız varsa yorumlar kısmına yazmanızı rica ediyorum. 

Ayrıca bu anlattığım yerlerle ilgili veya eski Bafra ile ilgili aile albümlerinizde eski fotoğraflar varsa Facebook sayfalarındaki Bafra ile ilgili guruplarda paylaşırsanız seviniriz, değerlendiririz.  

Bu bir köşe yazısıdır ve o dönemi yaşayan veya hatırlayan kişilerin verdikleri bilgiler doğrultusunda yazılmıştır. Bir sonraki yazım “Bafra’nın Hamamları ve Çeşmeleri” yazısıyla buluşmak üzere şimdilik hoşça kalın… Yeni yılda hepinize hayırlı, uğurlu, sağlıklı günler diliyor, hepinizin yeni yılını kutluyorum. 

Ahmet Faruk Urfalı

28 Aralık 2017, Perşembe


BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER !

  • BafraHaber Yorum
  • Bafra'nın Hanları içeriğine yorum yapmaktasınız
Favicon
  • Toplam Yorum 21
Yorumcu-95164
07 Ocak 2018
19:19
  • Yorumcu-95164
  • 07 Ocak 2018
  • 19:19

Muğlada yaşayan bir bafralı olarak keyifle okudum. çalışma için teşekkür eder, devamını dileriz...

Yorumcu-95089
04 Ocak 2018
19:19
  • Yorumcu-95089
  • 04 Ocak 2018
  • 19:19

Güzel bir çalışma olmuş. teşekkürler

Yorumcu-95026
02 Ocak 2018
15:47
  • Yorumcu-95026
  • 02 Ocak 2018
  • 15:47

Yok efendim.hacitevfik'in mülklerin yolun karşısı...cem kırtasiye, bafra acz, var lokantası, yahya bitenin dükkanı, yeni fırın haci tevfikin mulkuydu...gul teyze ecz ve yahya amcaya iki mukku satti...digerleri duruyor...kefeli damat...esas mülk haciyevfikin...celebilerin yani...tas han da hacitevfikin sulalesinin ...yani celebilerin...

Daha Fazla Yorum